bc74f722-757c-43cf-9a41-f2bfcddcf890

Οι ποσοτικές και ποιοτικές διαστάσεις της μεταβλητής ελεύθερος χρόνος αποτέλεσαν ένα από τα κεντρικά ζητήματα των κοινωνικών μελετητών. Η έννοια του ελεύθερου χρόνου είναι άμεσα συνδεδεμένη με τη σύλληψη της έννοιας της εργασίας. Η σχέση ελεύθερου χρόνου και εργασίας ορίζονται από τις εκάστοτες συνιστώσες του κοινωνικοπολιτικού περιβάλλοντος. Στο πλαίσιο αυτής της ανάλυσης, η έννοια του ελεύθερου χρόνου είναι ταυτισμένη με ταυτισμένη με τον εναπομείνοντα από τον χρόνο εργασίας στο σχολείο, το φροντιστήριο ή το σπίτι. Το χρονικό διαστημα δηλαδή το οποίο το υποκείμενο δεν δεσμεύει για να ικανοποιήσει τις επιταγές των θεσμικών πλαισίων της υποκειμενικής δράσης. Στον ελεύθερο χρόνο εντάσσουμε τις καθημερινές στιγμές, οι οποίες είναι ελεύθερες από το ωράριο εργασίας, τις εορτές-αργίες αλλά και τις διακοπές. Τα κοινωνικά υποκείμενα χρησιμοποιούν τον ελεύθερο χρόνο τους για την ικανοποίηση των ενδιαφερόντων τους, τα οποία με την σειρά τους είναι αποτέλεσμα της σχέσης τους με τη δομή και τις δυνατότητες ψυχαγωγίας και διασκέδασης που η ίδια δομή παρέχει.

Ανησυχητικός κοινός τόπος πολλών ερευνητικών προσπαθειών είναι το ποσοστό των μαθητών αγοριών και κοριτσιών Δημοτικού και Λυκείου τα οποία δηλώνουν πως δεν έχουν καθόλου ελεύθερο χρόνο. Το ποσοστό αυτό φθάνει στο υψηλότερο σημείο του (πάνω από 60%) για τα κορίτσια από αστικά περιβάλλοντα που φοιτούν στο Λύκειο. Σε ανάλογα συμπεράσματα καταλήγει και η έρευνα που διεξήγαγε το Εθνικό Κέντρο Ερευνών (ΕΚΚΕ) και η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Θεσσαλονίκης με θέμα «Τα κοινωνικά χαρακτηριστικά και οι ανάγκες της νεολαίας στο νομό Θεσσαλονίκης». Συγκεκριμένα, η πλειονότητα των κοριτσιών και των αγοριών ηλικίας 15-19 ετών απάντησε ότι διαθέτουν μόνο λίγες ώρες ελεύθερο χρόνο την ημέρα. Το δείγμα της έρευνας αφορά σε παιδιά αστικών, ημιαστικών και αγροτικών περιοχών.

Τα παιδιά τόσο στο Δημοτικό όσο και στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, όπως προκύπτει από το δείγμα της ερευνάς μας, προτιμούν κατ’ αρχάς(πρώτη προτίμηση) να παίζουν ή να βγαίνουν με τους φίλους τους. Ως δεύτερη επιλογή, η χρήση των ΜΜΕ με πρώτη την τηλεοπτική παρακολούθηση είναι κυρίαρχη. Στο ίδιο συμπέρασμα καταλήγει και στην έρευνά της η Κακανά. Στην έρευνα αυτή που απευθύνεται μόνο σε παιδιά Β και Γ Λυκείου καταγράφεται ότι τα παιδιά προτιμούν, ως πρώτη τους επιλογή να βγαίνουν με φίλους (37%), να βλέπουν τηλεόραση (15,5%), να διαβάζουν λογοτεχνία (3,4%),να ασχολούνται με τον αθλητισμό (11,7%), να ακούν μουσική (5,9%), να διαβάζουν περιοδικά (0,8%), να ασχολούνται με υπολογιστές (4,8%) να βλέπουν video (0,3%), να ζωγραφίζουν (ο,3%), και να διαβάζουν αστυνομικά (0,3%). Ως δεύτερη επιλογή τους το ποσοστό αποκλειστικά της τηλεθέασης φτάνει το 18%, όσο δηλαδή και η τάση να βγαίνουν με φίλους. Στο παρακάτω ποσοστό της τηλεθέασης πρέπει να προσθέσουμε και την ακροαματικότητα (19,2%) και την αναγνωσιμότητα για να έχουμε μια πλήρη εικόνα της χρήσης των ΜΜΕ κατά τον ελεύθερο χρόνο των παιδιών.

Στην έρευνα του  ΕΚΚΕ που έγινε στην Θεσσαλονίκη, η άθληση αποτελεί την πρώτη επιλογή των αγοριών ενώ στις νεαρές γυναίκες την πρώτη θέση κατέχει η ενασχόληση με τη μουσική και η βόλτα με φίλους. Τα ποσοστά μάλιστα των απαντήσεων της δεύτερης επιλογής είναι χαμηλότερα και δεν παρουσιάζουν ομοιομορφία ως προς τις περιοχές και τα φύλα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μέτρηση της ικανοποίησης από τη διάθεση του ελεύθερου χρόνου. Συγκεκριμένα, η πλειονότητα (50-80%) των ανδρών δηλώνει ότι είναι αρκετά ικανοποιημένη. Απόλυτα ευχαριστημένα είναι ακόμα τα αγόρια των αγροτικών (35,5%) καθώς και των αστικών (24%) περιοχών. Η πλειονότητα (54-66,5%) των μικρότερων γυναικών των ημιαστικών περιοχών είναι αρκετά ευχαριστημένη. Η μείωση μάλιστα είναι ακόμα μεγαλύτερη (18% κατά μέσο όρο) στις απαντήσεις γυναικών που προέρχονται από τις αγροτικές περιοχές.

Η σχέση ελεύθερου χρόνου και ΜΜΕ είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, αφού, όπως είδαμε παραπάνω, τα παιδιά που συμμετείχαν στο δείγμα ξοδεύουν ένα μεγάλο μέρος του χρόνου που τους απομένει από το διάβασμα για να παρακολουθήσουν τηλεόραση ή για να συμμετάσχουν στη δημόσια σφαίρα της δημοσιότητας ως αποδέκτες των μηνυμάτων των ΜΜΕ. Τις προσλαμβάνουσες αυτές τα παιδιά συζητούν και κρίνουν στην οικογένεια ή στις παρέες τους, είτε σοβαρά είτε για να αστειευτούν και να διασκεδάσουν. Η bc74f722-757c-43cf-9a41-f2bfcddcf890 είναι ιδιαίτερα σημαντική για αγόρια και κορίτσια όπως είδαμε στην ανάλυση της μεταβλητής του φύλου. Η έρευνα έδειξε πως είναι ιδιαίτερα σημαντικό γι’ αυτά να μετέχουν στην κοινή εμπειρία με τους φίλους τους παρακολουθώντας τα τεκταινόμενα στα ΜΜΕ.