Βιολογικές ερμηνείες – Η εθολογική πλευρά

 

Η Εθολογία βασίζεται στη μελέτη των ενστίκτων ή των σταθερών σχημάτων συμπεριφοράς των μελών ενός ζωϊκού είδους (όπως αυτά εκδηλώνονται όταν τα ζώα βρίσκονται στο φυσικό τους περιβάλλον). Όπως και οι νέο – Φροϋδιστές, οι εθολόγοι τονίζουν τις θετικές, λειτουργικές πλευρές της επιθετικότητας. Παρόλο που και αυτοί αναγνωρίζουν ότι η τάση για επιθετική συμπεριφορά είναι εγγενής, υποστηρίζουν ότι η επιθετική συμπεριφορά εκδηλώνεται μόνο ως αποτέλεσμα συγκεκριμένων ερεθισμάτων στο περιβάλλον, των αποδεσμευτών. Εφόσον δεν υπάρχουν τέτοια ερεθίσματα, η επιθετική συμπεριφορά δεν εκδηλώνεται. Με άλλα λόγια, οι εθολόγοι ερμηνεύουν την επιθετικότητα με βάση : α) την ενστικτώδη επιθετική τάση β) τα αποδεσμευτικά περιβαλλοντικά ερεθισμάτα. Ο Lorenz (1966) χρησιμοποίησε εξελικτικές αρχές προκειμένου να υποστηρίξει την άποψη ότι η επιθετική συμπεριφορά έχει αξία για την επιβίωση ενός οργανισμού, για παράδειγμα, για την αποτελεσματική κατανομή και χρήση των διαθέσιμων πόρων και τη σεξουαλική επιλογή προκειμένου να εξαφανιστεί η επιβίωση του ισχυροτέρου και η κληροδότηση των γονιδίων του στην επόμενη γενεά. Η επιθετικότητα εντός του ίδιου ζωικού είδους συνήθως δεν καταλήγει σε βίαιη συμπεριφορά. Το ένα ζώο εκδηλώνει απειλητικές συμπεριφορές και το άλλο ζώο τις αναγνωρίζει και υποχωρεί. Ακόμα και όταν εκδηλώνεται βίαιη συμπεριφορά, σπάνια αυτή επιφέρει το θάνατο. Το ηττημένο ζώο χρησιμοποιεί κάποιες «ερμηνευτικές  χειρονομίες», οι οποίες δείχνουν την υποταγή του και αποτρέπουν το «νικητή» από το σκοτώσει.

Η επέκταση της εθολογικής θεωρίας στους ανθρώπους, οι οποίοι σύμφωνα με τους εθολόγους έχουν ένα εγγενές μαχητικό ένστικτο είναι αρκετά προβληματικοί. Η αξία αυτού του ενστίκτου για την επιβίωση και την αναπαραγωγή των ανθρώπων δεν είναι σαφής. Οι άνθρωποι σε αντίθεση με πολλά ζώα, δεν έχουν ιδιαίτερα ανεπτυγμένα όργανα ή μέλη τα οποία μπορούν να χρησιμοποιήσουν για να σκοτώσουν (πχ. Κοφτερά και μεγάλα δόντια). Συνεπώς, δεν έχουν αναπτύξει εξελικτικά «ειρηνευτικές χειρονομίες» οι οποίες θα μπορούσαν να αποτρέπουν την εκδήλωση βίαιης συμπεριφοράς ή το θάνατο. Έτσι η επιθετικότητα δεν σταματά στο επίπεδο της απειλητικής συμπεριφοράς, όπως συμβαίνει με πολλά ζώα. Με άλλα λόγια, η εθολογική συμπεριφορά: « εφόσον ξεκινήσει η επιθετική συμπεριφορά οι άνθρωποι δεν αναγνωρίζουν πότε πρέπει να σταματήσουν και β) προκειμένου να βλάψουν ή να σκοτώσουν συνήθως χρειάζεται να καταφύγουν σε τεχνητά μέσα (δηλαδή σε όπλα). Με την εξέλιξη της τεχνολογίας οι άνθρωποι μπορούν να ασκούν βία και να σκοτώνουν με μεγάλη ευκολία και μάλιστα χωρίς να έχουν απαραίτητα άμεση οπτική ή άλλη οπτική επαφή με τα θυματά τους.

 

Πηγή: κοινωνική ψυχολογία – Φλώρα Κοκκινάκη