Η τέχνη, επίσης, είναι αυτό το κίνημα που εξαίρει και αρνείται ταυτόχρονα. «Κανένας καλλιτέχνης δεν αρνείται το πραγματικό» λέει ο Νίτσε. Αυτό είναι αλήθεια. Αλλά και κανένας καλλιτέχνης δεν μπορεί να κάνει χωρίς το πραγματικό. Η δημιουργία είναι απαίτηση ενότητας και άρνησης του κόσμου. Μα αρνείται τον κόσμο εξαιτίας αυτού που του λείπει και υπέρ αυτού που είναι μερικές φορές. Μπορούμε να παρατηρήσουμε την εξέγερση, πέρα από την ιστορία, σε αμιγή κατάσταση, στην αρχέγονη πολυμορμοφία της. Η τέχνη, λοιπόν, θα έπρεπε να μας δώσει μια τελευταία προοπτική του περιεχομένου της εξέγερσης.

Θα σημειώσουμε, πάντως, την εχθρότητα προς την τέχνη που εκδήλωσαν μεταρρυθμιστές. Ο Πλάτωνας είναι ακόμα μετριοπαθής. Αμφισβητεί μόνο την απατηλή λειτουργία της γλώσσας και εξορίζει μόνο τους ποιητές από την πολιτεία του. Για τα υπόλοιπα, τοποθέτησε το κάλλος υπεράνω του κόσμου.2013-12-06-CAMUS-5

Αλλά το επαναστατικό κίνημα της σύγχρονης εποχής συμβαδίζει με μια δίκη της τέχνης που δεν περατώθηκε ακόμη. Η Μεταρρύθμιση επιλέγει την ηθική και επιλέγει την ομορφιά. Ο Ρουσσό καταγγέλει στην τέχνη τη διαφθορά που η κοινωνία προσθέτει στη φύση. Ο Σαιν – Ζυστ διαμαρτύρεται σφοδρά ενάντια στα θεάματα και, στο ωραίο πρόγραμμα που ετοιμάζει για τη «Γιορτή της Λογικής», ζητά να προσωποποιείται η λογική από ένα πρόσωπο «ενάρετο μάλλον παρά ωραίο». Η Γαλλική Επανάσταση δεν έχει επιδείξει κανέναν καλλιτέχνη, αλλά μονάχα έναν μεγάλο δημοσιογράφο, τον Ντεμουλέν, κι έναν παράνομο συγγραφέα, τον  Σαντ. Καρατομεί τον μοναδικό ποιητή της εποχής της. Ο μοναδικός μεγάλος πεζογράφος εξορίζεται στο Λονδίνο και συνηγορεί υπέρ του χριστιανισμού και της νομιμότητας. Λίγο αργότερα, οι οπαδοί του Σαιν – Σιμόν θα απαιτήσουν μια τέχνη «κοινωνικά ωφέλιμη». «Η τέχνη για την πρόοδο» είναι μια καινοτομία που διέπραξε όλο τον αιώνα και που συνέχισε ο Ουγκώ, χωρίς ωστόσο να καταφέρει να την κάνει πειστική. Μόνο ο Βαλλές δίνει στην κατάρα της τέχνης έναν τόνο αναθεματισμού, που επικυρώνει έτσι την αυθεντικότητα της.

Τον ίδιο τόνο έχουν και οι Ρώσοι μηδενιστές. Ο Πισάρεφ διακηρύσσει τον ξεπεσμό των αισθητικών αξιών σε όφελος των ρεαλιστικών αξιών. «Θα προτιμούσα να είμαι ένα Ρώσος παπουτσής παρά ένας Ρώσος Ραφαήλ». Ένα ζευγάρι μπότες είναι γι” αυτόν πιο χρήσιμο από τον Σαίξπηρ. Ο μηδενιστής Νεκράσοφ, μεγάλος και πονεμένος ποιητής, ισχυρίζεται ωστόσο ότι προτιμά ένα κομμάτι τυρί απ” όλο το έργο του Πούσκιν. Γνωρίζουμε, τέλος, τον αφορισμό της τέχνης που διατύπωσε ο Τολστόι. Η επαναστατική Ρωσία γύρισε, τελικά, την πλάτη στα αγάλματα της Αφροδίτης και του Απόλλωνα, χρυσωμένα ακόμα από της Ιταλίας, που ο Μεγάλος Πέτρος είχε φέρει στο θερινό του ανάκτορο στην Πετρούπολη.

 

 

 

ΑΛΜΠΕΡ ΚΑΜΥ – Ο ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗΜΕΝΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ