Ζοζέ Σαραμάγκου

Ο Ζοζέ Σαραμάγκου (1922-2010) γεννήθηκε στο μικρό χωριό Αζινιάγκα της Πορτογαλίας, μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Λισαβόνας, από γονείς φτωχούς ακτήμονες αγρότες, που για να επιβιώσουν μετεγκαταστάθηκαν στην πρωτεύουσα.

Το «Σαραμάγκου» ήταν παρατσούκλι της οικογένειας ντε Σόουσα, από ένα είδος ραφανίδας που έτρωγαν οι φτωχοί, και γράφτηκε στη ληξιαρχική πράξη γεννήσεώς του.

Πέρασε τα σχολικά του χρόνια στη Λισαβόνα. Μετά το Δημοτικό βγήκε στη βιοπάλη, αρχικά ως κλειδαράς. Παρά την έφεσή του στα γράμματα, αναγκάστηκε να αφήσει το γυμνάσιο για μια τεχνική σχολή που τον βοήθησε να βρει δουλειά σαν μηχανικός αυτοκινήτων.

Παράλληλα επισκεπτόταν την Εθνική Βιβλιοθήκη, όσα βράδια παρέμενε ανοιχτή, και διάβαζε «χωρίς βοήθεια ή καθοδήγηση, παρά μόνο με την περιέργεια τη και  θέληση να μάθω» και τη , όπως γράφει στην αυτοβιογραφία του.

Το πρώτο του μυθιστόρημα Γη της Αμαρτίας εκδόθηκε το 1947, το οποίο μεσούσης της δικτατορίας πέρασε απαρατήρητο. Μετά από 19 χρόνια εξέδωσε το δεύτερο, την ποιητική ανθολογία Os Poemas Possiveis. Αυτομόρφωτος, μεταξύ άλλων εργάστηκε διοικητικός υπάλληλος, υπάλληλος εκδοτικών οίκων και συνεργάτης πολλών εφημερίδων ως σχολιαστής, υπεύθυνος λογοτεχνικών σελίδων και βιβλιοκριτικός.

Το 1964 εντάχθηκε στο Πορτογαλικό Κομμουνιστικό Κόμμα και τον Απρίλη του 1974 συμμετείχε στην Επανάσταση των Γαρυφάλλων, που οδήγησε στην πτώση της χούντας του Σαλαζάρ.

Μετά την επανάσταση του 1974 υπήρξε για ένα διάστημα υποδιευθυντής της μεγάλης εφημερίδας της Λισαβόνας Diarios de Noticias.

Το δεύτερο μυθιστόρημά του ήταν το Εγχειρίδιο ζωγραφικής και καλλιγραφίας (1977). Ευρέως γνωστός έγινε με το Χρονικό του μοναστηριού (1982).

Έγινε ένας από τους πιο γνωστούς συγγραφείς στη χώρα του, χάρη κυρίως στα μυθιστορήματα του.

Το 1998 τιμήθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Λίγα 24ωρα μετά την απονομή του βραβείου, εκείνο το φθινόπωρο του 1998, θα πει.

Προσωπικά θεωρώ τον εαυτό μου ηττημένο, ηττημένο όχι στις προσωπικές μου πεποιθήσεις, αφού αυτές κανένας δεν μπορεί να μου τις πάρει, ηττημένο όμως με την έννοια ότι όταν επιχειρήθηκε να τεθεί σε εφαρμογή μια νέα αντίληψη για τη ζωή απέτυχε παταγωδώς. Από την άποψη αυτή θεωρώ τον εαυτό μου ηττημένο. Είμαι όμως απολύτως πεπεισμένος ότι, ακόμη και αν εγώ δεν θα βρίσκομαι εδώ, η σημερινή ήττα θα μετατραπεί σε νέα πάλη και νέα νίκη που με τη σειρά της δεν θα είναι και αυτή οριστική. Δεν πρόκειται απλώς για ελπίδα, έχει να κάνει με το ότι δεν θέλω να χάσω τον μόνο λόγο που έχω για να ζω: τη συνείδηση του ότι ο κόσμος στον οποίο ζούμε δεν είναι ένας κόσμος καλός, το αντίθετο, και ότι είναι ανάγκη να τον αλλάξουμε.

Ο Σαραμάγκου εξέφραζε πάντα την αλληλεγγύη του στους αγωνιζόμενους λαούς όπου Γης, στη σοσιαλιστική Κούβα απαιτώντας την άρση του βάρβαρου αποκλεισμού από τις ΗΠΑ, και μέχρι την τελευταία του πνοή, σταθερός στα ιδανικά του, πάλευε ενάντια στην καπιταλιστική βαρβαρότητα.

Το 2004, συγκλονισμένος από την τακτική γενοκτονίας του Ισραήλ κατά των Παλαιστινίων, δηλώνει:

Η Ραμάλα είναι το Άουσβιτς του σήμερα: Στη Ραμάλα είδα την ανθρωπότητα ταπεινωμένη και εκμηδενισμένη, όπως στα στρατόπεδα συγκέντρωσης των ναζί.

Στην τελετή της κηδείας του τον αποχαιρέτησε από το Πορτογαλικό Κομμουνιστικό Κόμμα ο (και σημερινός) Γενικός Γραμματέας του, Τζερόνιμο ντε Σόουσα, που στάθηκε στη μεγάλη προσφορά του εκλιπόντος. Κατά επιθυμία του ίδιου του Σαραμάγκου η σορός του αποτεφρώθηκε και η στάχτη του έμεινε στη Λισαβόνα.

Πέθανε στις 18 Ιουνίου 2010, σε ηλικία 87 ετών, νικημένος από τη λευχαιμία, στο νησί Λανθαρότε, στα Κανάρια Νησιά, όπου έζησε αυτοεξόριστος από το 1993, όταν κορυφώθηκε η ρήξη του με την πορτογαλική Εκκλησία, η οποία τον πολέμησε λυσσαλέα για το έργο του Το κατά Ιησούν Ευαγγέλιο, ενώ η πορτογαλική κυβέρνηση απέρριψε την υποψηφιότητά του για το Ευρωπαϊκό Βραβείο Λογοτεχνίας, με το αιτιολογικό ότι… «δεν εξέφραζε τη χώρα».

Λίγο πριν πεθάνει εκδόθηκε το τελευταίο του αλληγορικό μυθιστόρημα Κάιν (Νοέμβρης 2009).

Οσο ζούσε εξέδωσε 30 έργα: μυθιστορήματα, ποιήματα, δοκίμια και θεατρικά έργα
πηγη http://www.katiousa.gr