Η υπόθεση ματαίωση- επιθετικότητας

 

Σύμφωνα με την Υπόθεση Ματαίωσης-Επιθετικότητας, η επιθετικότητα προκαλείται πάντα από κάποιο γεγονός ή από κάποια κατάσταση η οποία οδηγεί το άτομο σε ματαίωση. Η θεωρία υποστηρίζει ότι οι προσωπικοί στόχοι που θέτει το άτομο εγείρουν ψυχική ενέργεια προκειμένου να πραγματοποιηθούν. Όταν κάποιος παράγοντας εμποδίσει την πραγματοποίησή τους, η ψυχική ενέργεια παραμένει αδιάθετη και χρειάζεται να εκτονωθεί. Η εκτόνωση αυτή πραγματοποιείται συνήθως μέσω επιθετικής συμπεριφοράς κατά του παράγοντα που προκάλεσε τη ματαίωση. Επειδή όμως σε πολλές περιπτώσεις ο παράγοντας αυτός είναι αόριστος (π.χ η γραφειοκρατία) ή πολύ ισχυρός (π.χ κράτος) ή πολύτιμος για το άτομο (π.χ οι γονείς του) η επιθετικότητα μετατοπίζεται και στρέφεται κατά κάποιου «αποδιοπομπαίου τράγου«, ενός συγκεκριμένου και εύκολου στόχου. Η θεωρία έχει εφαρμοστεί επίσης και στην ερμηνεία της διομαδικής επιθετικότητας. Η εφαρμογή της στη διαπροσωπική επιθετικότητα έχει γενικά υποστηριχθεί εμπειρικά. Ωστόσο, ένα σημαντικό πρόβλημα της θεωρίας αφορά τον ίδιο τον ορισμό της ματαίωσης  ο οποίος είναι ασαφής και έτσι καθιστά δύσκολη την πρόβλεψη των περιστάσεων που οδηγούν σε επιθετικότητα. Η θεωρία δηλαδή δεν εξηγεί πότε, κάτω από ποιες συνθήκες, βιώνει ματαίωση και συνεπώς μπορεί να γίνει επιθετικός. Ανεξάρτητα από αυτή της την αδυναμία, η θεωρία προβλέπει ότι εφόσον κάποιος βιώσει ματαίωση, δύο παράγοντες καθορίζουν το αν φερθεί επιθετικά: α) η ένταση της ματαίωσης και β) το κατά πόσο η ματαίωση θεωρείται δικαιολογημένη και αναπόφευκτη. Δηλαδή, όσο εντονότερη είναι η ματαίωση που βιώνει το άτομο και όσο λιγότερο δικαιολογημένη και αναπόφευκτη τη θεωρεί (θεωρεί δηλαδή ότι άδικα ματαιώθηκαν οι στόχοι του οι οποίοι υπό διαφορετικές συνθήκες θα μπορούσαν να είχαν επιτευχθεί), τόσο πιθανότερο είναι να καταφύγει σε επιθετική συμπεριφορά. Επίσης, η ένταση της μετατοπισμένης επιθετικότητας εξαρτάται από την ομοιότητα μεταξύ του παράγοντα που προκάλεσε τη ματαίωση και του στόχου κατά του οποίου στρέφεται – όσο μεγαλύτερη η ομοιότητα, τόσο μεγαλύτερη και η επιθετικότητα.

πηγή: κοινωνική ψυχολογία- Φλώρα Κοκκινάκη