Ιατροδικαστική διερεύνηση της κακοποίησης ηλικιωμένων

 

Σωματική κακοποίηση

Σωματική κακοποίηση είναι η πράξη η οποία αποσκοπεί στην πρόκληση σωματικού πόνου ή κάκωσης. Περιλαμβάνει την πλήξη με τα χέρια, τον τραυματισμό με θλων. Όργανο, το δάγκωμα, το τσίμπημα, την τραυματική αλωπεκία, το θερμικό ή το χημικό έγκαυμα, της δια της βίας σίτισης, τη χορήγηση ελλιπούς ή λανθασμένης φαρμακευτικής αγωγής και την ακινητοποίηση του ηλικιωμένου. Η σωματική κακοποίηση υπολογίζεται ότι ευθύνεται για άνω του 14% των περιπτώσεων τραυματισμού των ηλικιωμένων, ενώ τα άτομα τρίτης ηλικίας που κακοποιούνται σωματικά καταλήγουν σε θάνατο συχνότερα σε σχέση με ασθενείς μικρότερης ηλικίας.

Οι ηλικιωμένοι συχνά αποτελούν θύματα τυχαίων τραυματισμών και εμφανίζουν εκδορές, μώλωπες, καθώς και κατάγματα μακρών οστών ή σπονδυλικής στήλης. «Υποπτες» για κακοποίηση θεωρούνται οι κακώσεις που ανευρίσκονται σε μη περιοχές του σώματος που δεν είναι πιθανό να τραυματιστούν κατά τη διάρκεια των καθημερινών δραστηριοτήτων ή μετά από ατύχημα. Ιδιαίτερα «ύποπτες» κακώσεις είναι οι κακώσεις στα πτερύγια των ώτων, στον τράχηλο, στις μαστοειδείς χώρες, στις μασχαλιαίες χώρες, στα άνω και κάτω άκρα και στην έσω επιφάνεια των μηρών. Η μορφή της κάκωσης μπορεί επίσης να αποτυπώνει το όργανο της πλήξης, όπως υπόδημα ή ζώνη. Εντυπώματα μπορεί να συνυπάρχουν λόγω βίαιης περίδεσης με σκοπό την ακινητοποίηση στα άνω και κάτω άκρα ( στις πηχεοκαρπικές και ποδοκνημικές χώρες).

Κάθε κάκωση στην περιοχή των οφθαλμικών κόγχων, της ρινός και του στόματος πρέπει να ερευνάται και καταρχάς να θεωρείται ότι δεν οφείλεται σε  ατύχημα.  Μώλωπες και εκδορές στην έσω επιφάνεια των χειλέων και στη στοματική κοιλότητα, εκχυμωτικά αποτυπώματα δοντιών, κατάγμα του κρανίου, κάκωση του ρινικού διαφράγματος ενδέχεται να έχουν προκληθεί από πλήξη. Σε ένα σημαντικό ποσοστό θανάτων από κακοποίηση συναντάται ως αιτία θανάτου η επισκληρίδιος, υποσκληρίδιος η υπαραχνοειδής αιμορραγία συνεπεία πλήξεως της κεφαλής.

Πιθανή επίσης είναι η ανεύρευση εγκαυμάτων. Οι μορφές των εγκαυμάτων υποδηλώνουν το μέσο από το μέσο από το οποίο εγκαυμάτων. Τα εγκαύματα από στερεά  σώματα εντοπίζεται συνήθως στα ακάλυπτα (αλλά και στα καλυμμένα) μέρη του σώματος, στο δε σχήμα τους, απεικονίζεται το όργανο που τα προκάλεσε(όπως σίδερο σιδερώματος). Μικρά κυκλικά εγκαύματα διαμέτρου 1εκ. πιθανότατα έχουν προκληθεί από αναμμένο τσιγάρο. Εγκαύματα από ζέοντα υγρά (νερό, λάδι) εντοπίζονται κυρίως στα καλυμμένα μέρη του σώματος λόγω της συγκράτησης του υγρού από τα ενδύματα. Η βαρύτητά τους είναι μεγαλύτερη στα μέρη εκείνα που πιέζονται, όπως στην περιοχή των μαστών (από το στηθόδεσμο), στη μέση (από τη ζώνη του παντελονιού ή το λάστιχο του εσώρουχου), αφού στα σημεία αυτά δυσχεραίνεται η απομάκρυνση του υγρού. Στο δέρμα εξαπλώνεται σε σχήμα ακανόνιστο σαν γεωγραφικός χάρτης, μεταξύ δε των εγκαυματικών περιοχών διακρίνονται και νησίδες υγιούς δέρματος. Συχνά, επίσης, το σχήμα του εγκαύματος παριστά το αποτύπωμα του υγρού καθώς χυνόταν.

Η απώλεια ή η λέπτυνση των τριχών της κεφαλής είναι συνήθης στους άνδρες με την πάροδο των ετών, αλλά μπορεί να συμβεί και στις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση. Επίσης, εκτεταμένη απώλεια και λέπτυνση τριχών συμβαίνει και στα δύο φύλλα με την πάροδο της ηλικίας. Η ανεύρεση συμβαίνει και στα φύλα με την πάροδο της ηλικίας. Η ανεύρυνση, όμως πολλών πολλαπλών περιοχών εστιακής αλωπεκίας, με ή χωρίς εμφανή σημεία τραυματισμού, είναι ύποπτες για τραυματική αλωπεκία. Η γενική εικόνα της απώλειας τριχών δεν είναι συνηθισμένη γιατί αυτές οι εστίες αλωπεκίες θα γειτνιάζουν με φυσιολογικές περιοχές τριχωτού δέρματος της κεφαλής. Η κατανομή επίσης δεν συμβαδίζει με αυτή λόγω ηλικίας. Τέλος μπορεί να συνυπάρχει, αιμορραγία του κεφαλής εάν οι τρίχες έχουν αποσπασθεί βίαια.

Επιπλέον, «ύποπτη» είναι η ύπαρξη κακώσεων σε διαφορετικά στάδια εξέλιξης ή επούλωσης (διαφορετικών ηλικιών). Σε περίπτωση κακοποίησης η ερμηνεία που δίνεται για τον τρόπο και τις συνθήκες πρόκλησης των κακώσεων από τους οικείους δεν συμφωνεί με τα αντικειμενικά ευρήματα.

Μια άλλη περίπτωση κακοποίησης ηλικιωμένου αποτελεί η βίαιη σίτιση. Οι ηλικιωμένοι συνήθως χρειάζονται περισσότερο χρόνο σε σύγκριση με άτομα μικρότερης ηλικίας προκειμένου να καταναλώσουν το γεύμα τους συνεπεία των μειωμένων στοματοκινητικών  αντανακλαστικών και της ξηροστομίας. Ο έχων την ευθύνη της φροντίδας του ηλικιωμένου μπορεί να μην δείχνει την υπομονή που χρειάζεται και είτε να σταματά τη σίτιση είτε να την επιταχύνει με την βία.

Σωματική κακοποίηση θεωρείται και η βίαιη ακινητοποίηση του ατόμου τρίτης ηλικίας, η εφαρμογή περιορισμών για εξασφάλιση απομόνωσης ή η μη ιατρικά επιβεβλημένη ακινησία. Τα ευρήματα σε τέτοιες περιπτώσεις περιλαμβάνουν εκδορές τριβής στα άκρα, εκδορές ή αμυχές στους μασχαλιαίους βόθρους και έλκη κατακλίσεων. Μια διαφορετική μορφή βίαιης ακινητοποίησης είναι ο χημικός περιορισμός, δηλαδή η καταστολή του ανθρώπου με φάρμακα. Ο χημικός περιορισμός είναι ιδιαίτερα συνήθης σε ηλικιωμένους με άνοια, διέγερση ή παρανοϊδούς τύπου ψυχιατρικές διαταραχές. Η πιο συνήθης φαρμακευτική ουσία που χρησιμοποιείται είναι αλοπεριδόλη. Ορισμένες φορές διαπιστώνεται ότι το αντιψυχωσικό φάρμακο δεν έχει καν συνταγογραφηθεί στον ασθενή.

 

Ορέστης Γιωτάκης