Η σύλληψη του οιδιπόδειου συμπλέγματος από τον Φρόυντ είναι πιθανώς μια από τις πιο δημοφιλείς και ταυτόχρονα παρεξηγημένες ιδέες της ψυχανάλυσης. Βασισμένος στην αρχαιοελληνική τραγωδία του Σοφοκλή, ο Οιδίπους Τύραννος, όπου ο Οιδίποδας σκοτώνει εν αγνοία του τον πατέρα του και γίνεται βασιλιάς, αφού παντρεύεται τη μητέρα του, ο Φρόυντ υποστήριξε ότι η βαθύτερη ασυνείδητη επιθυμία μας είναι να σκοτώσουμε τον πατέρα μας και να παντρευτούμε τη μητέρα μας. Ωστόσο, το οιδιπόδειο σύμπλεγμα είναι πολύ πιο περίπλοκο από αυτό και αναπαριστά την προσπάθεια του Φρόυντ να χαρτογραφήσει τα αντικρουόμενα, τόσο στοργικά όσο και εχθρικά, συναισθήματα που βιώνει το παιδί απέναντι στους γονείς του. Στη θετική του μορφή, το σύμπλεγμα εκδηλώνεται ως η επιθυμία του θανάτου ενός αντιπάλου, του γονέα του ίδιου φύλου. Στην αρνητική του μορφή, το σύμπλεγμα λειτουργεί αντίστροφα, ως η επιθυμία για τον γονέα του ίδιου φύλου  και ως ένα μίσος απέναντι στον γονέα του αντίθετου φύλου. Στην πραγματικότητα, το αποκαλούμενο «φυσιολογικό» οιδιπόδειο σύμπλεγμα εμπεριέχει τόσο την θετική όσο και την αρνητική του μορφή. Το σημαντικό σε σχέση με το οιδιπόδειο σύμπλεγμα είναι ο τρόπος με τον οποίο το παιδί μαθαίνει να ξεπερνάει και να επιλύει τα αμφιθυμικά του συναισθήματα απέναντι στους γονείς του. Ο Φρόυντ θεώρησε ότι αυτή η διαδικασία λαμβάνει χώρα μεταξύ των ηλικιών των τριών και πέντε ετών. Με την επίλυση του οιδιπόδειου συμπλέγματος, η σεξουαλικότητα περνάει σε μια «λανθάνουσα» περίοδο, έως ότου επανεμφανιστεί κατά τη διάρκεια της εφηβείας ως εφηβική σεξουαλικότητα. Ακόμα πιο αμφιλεγόμενος είναι ο ισχυρισμός του Φρόυντ ότι το οιδιπόδειο σύμπλεγμα είναι ένα καθολικό, δια-ιστορικό και δια-πολιτισμικό φαινόμενο.

            Το οιδιπόδειο σύμπλεγμα είναι το πυρηνικό σύμπλεγμα των νευρώσεων και αποτελεί το ουσιαστικότερο μέρος του περιεχομένου τους. Αντιπροσωπεύει την κορύφωση της νηπιακής σεξουαλικότητας, η οποία μέσω των επιπτώσεών της ασκεί αποφασιστική επιρροή στην ενήλικη σεξουαλικότητα. Κάθε νέα άφιξη σε αυτό τον πλανήτη έρχεται αντιμέτωπη με το καθήκον να διαχειριστεί το οιδιπόδειο σύμπλεγμα, όποιος αποτυγχάνει να το διαχειριστεί πέφτει θύμα της νεύρωσης. ( Freud: 1905).

Σε ένα πρώιμο άρθρο εγκυκλοπαίδειας σχετικά με την οικογένεια ο Λακάν υιοθέτησε μια αρκετά ορθόδοξη αντίληψη του οιδιπόδειου συμπλέγματος, και δεν ήταν παρά τη δεκαετία του 1950 που άρχισε να αναπτύσσει το δικό του διακριτό «δομικό» μοντέλο του συμπλέγματος. Για τον Λακάν, το οιδιπόδειο σύμπλεγμα είναι πρωτίστως μια συμβολική δομή. Όταν δύο άνθρωποι συζούν η παντρεύονται το κάνουν για πολύ προσωπικούς λόγους, αλλά την ίδια στιγμή υπάρχει μια ευρύτερη κοινωνική ή συμβολική πτυχή σ’ αυτή τη σχέση. Μια σχέση ή ένας γάμος δεν αφορά απλώς τους δύο εμπλεκόμενους ανθρώπους ανθρώπους, αλλά και ένα ολόκληρο κοινωνικό δίκτυο φίλων, σχέσεων, και θεσμών. Έτσι, οι προσωπικές σχέσεις τοποθετούν τους άνδρες και τις γυναίκες σε ένα συμβολικό κύκλωμα κοινωνικών νοημάτων. Επομένως, σύμφωνα με τον Λακάν, πρέπει να διακρίνουμε ανάμεσα στους πραγματικά εμπλεκόμενους ανθρώπους και στις συμβολικές δομές που οργανώνουν τις σχέσεις ανάμεσα στους άνδρες και τις γυναίκες. Στην κοινωνία μας, η πρωταρχική δομή που ορίζει τις συμβολικές και ασυνείδητες σχέσεις μας είναι το οιδιπόδειο σύμπλεγμα. Για την ακρίβεια, το οιδιπόδειο σύμπλεγμα αναπαριστά μια τριγωνική δομή, που σπάει τη δυαδική σχέση που έχει εγκαθιδρυθεί ανάμεσα στη μητέρα και το παιδί στο φαντασιακό, αν και, όπως θα δούμε παρακάτω, το φαντασιακό ποτέ δεν είναι απλώς μια δυαδική δομή – πάντα υπάρχει και ένα τρίτο στοιχείο. Οι πρώιμες εμπειρίες του βρέφους χαρακτηρίζονται από μια απόλυτη εξάρτηση από την μητέρα, καθώς εκείνη ικανοποιεί τις ανάγκες της τροφής, της φροντίδας, και της ανατροφής του παιδιού. Την ίδια στιγμή, το παιδί βρίσκεται αντιμέτωπο με το αίνιγμα που περιβάλλει την επιθυμία της μητέρας, τι είμαι στην επιθυμία του Άλλου. Οι απαντήσεις που θα καταλήξει το παιδί θα είναι κρίσιμες για την επίλυση του οιδιπόδειου συμπλέγματος. Το οιδιπόδειο σύμπλεγμα σηματοδοτεί τη μετάβαση από το φαντασιακό στο συμβολικό. Μέσω της παρέμβασης ενός τρίτου όρου, του Ονόματος του Πατρός, αυτό το κλειστό κύκλωμα αμοιβαίας επιθυμίας ανάμεσα στη μητέρα και το παιδί σπάει και αρχίσει να αναγνωρίζει τον εαυτό του ως μια ξεχωριστή από τη μητέρα ύπαρξη. Ο Λακάν αποκαλεί αυτό τον τρίτο όρο Όνομα του Πατρός, επειδή δεν είναι απαραίτητο να είναι ο πραγματικός πατέρας, ούτε καν μια ανδρική φιγούρα, αλλά πρόκειται για μια συμβολική θέση, που το παιδί αντιλαμβάνεται ως τη θέση του αντικειμένου της επιθυμίας της μητέρας. Είναι επίσης, μια θέση εξουσίας και συμβολικού νόμου που παρεμβαίνει για να απαγορεύσει την επιθυμία του παιδιού. Για τον Λακάν, το κυριότερο σημαίνον, από το οποίο εξαρτάται όλη αυτή η διαδικασία είναι ο φαλλός.

Πηγή: εισαγωγή στον Ζακ Λακάν