Το βασικό πρόβλημα που αντιμετώπισε πάντοτε ο άνθρωπος ήταν η προσαρμογή του στη γενικότητα που σημαίνει η λέξη. Γιατί όταν λέμε προσαρμογή νοούμε δύο πράγματα: από τη μια προσαρμογή στο φυσικό περιβάλλον και από την άλλη στο κοινωνικό. Έτσι, η πορεία του μέσα στο χρόνο φανερώνει έναν αδιάπτωτο αγώνα που διεξάγει για να καλύψει τις βασικές του ανάγκες, για να κορέσει την πείνα του και την δίψα του, για να ικανοποιήσει τις γενετήσιες ορμές του, για να στεγαστεί, για να αισθανθεί ασφαλής. Αυτό το τελευταίο πρέπει να θεωρηθεί δίτροπα: μια ασφάλεια, σωματική και υλική και μια νοητική και ψυχική. Γι’ αυτούς λοιπόν τους λόγους ανταγωνίστηκε τη φύση, χρησιμοποιώντας την προκειμένου να την καθυποτάξει. Πάλεψε με τις καιρικές συνθήκες, αντιμετώπισε τους γεωγραφικούς παράγοντες, αγωνίστηκε κατέναντι όλων των κινδύνων που προέρχονται από τα ζώα, από τις αρρώστιες, από τη φθορά του χρόνου. Ωστόσο, πάλεψε και κατέναντι του συνανθρώπου του, αλλά και κατέναντι του ίδιου του εαυτού. Αντιμετώπισε με άλλα λόγια την κοινωνία ολόκληρη ως αυθύπαρκτη οντότητα και ολότητα μέσα στην οποία και με την οποία εξανθρωπίστηκε.

Αποτέλεσμα εικόνας για φωτογραφίες από τη φύση

Το πέρασμα από το παραδοσιακό – αγροτικό μόρφωμα της κοινωνίας στο σύγχρονο και τεχνοκρατούμενο, είχε ανυπολόγιστες επιδράσεις όχι μόνο στις συνθήκες διαβίωσης του ανθρώπου αλλά και στην όλη προβληματική του, η οποία απομυζώντας τη γνώση χάνει τα ερείσματα της μηχανικής επίλυσης των ερωτημάτων που επιζητούν επίμονα απάντηση. Και τα προβλήματα αυτά είναι πρώτιστα και κύρια εντελώς πρακτικά και συνδέονται προς αυτό που από την αρχή αποκαλούμε «περιβάλλον».

Ο άνθρωπος ανησυχεί γιατί το οικολογικό του περιβάλλον καταστρέφεται από τον ίδιο, παρόλο τα επίτευγμά του στις επιστήμες της φύσης. Ανησυχεί για τις διαπροσωπικές του σχέσεις και την επικοινωνία του με άλλους ανθρώπους, μολονότι τα επικοινωνιακά μέσα εκμηδένισαν το χώρο και τον χρόνο. Η ανησυχία του πηγάζει ότι από τη διαπίστωσή του ότι παρόλη την προσέγγισή του «εγώ» με πολλούς «άλλους» ή τις πολλές ευκαιρίες που έχει για κάτι παρόμοιο, η επικοινωνιακή αυτή σχέση πάσχει. Ο άνθρωπος που πάντοτε αναζήτησε την ασφάλεια στους συνανθρώπους του και μάλιστα στη μικρότερη ομάδα την οποία αυτοί συγκροτούν διαβλέπει τώρα έντονη στην τελευταία μια παθογένεια να προσλαμβάνει αφόρητες διαστάσεις.

Τέλος, η ανησυχία του ανθρώπου στρέφεται και προς ένα κίνδυνο που τον κυκλώνει ολοένα και πιο απειλητικά. Είναι το επιστέγασμα και το αρχικό αίτιο της ανισορροπίας στον ψυχικό κόσμο του ανθρώπου, ένας κίνδυνος για τον άνθρωπο που έχει προκληθεί από τον ίδιο τον άνθρωπο. Πιο συγκεκριμένα αναφερόμαστε στα διάφορα εργαλεία, τις μηχανές, τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, τα τυποποιημένα πολιτισμικά όργανα τα οποία εμφανίζονται το 18ο αιώνα και τα οποία έχουν προσδώσει εντελώς διαφορετική χροιά στη σπουδαιότητα και την προτεραιότητα των απλών που μέχρι τώρα χρησιμοποιούνταν.

Ένα απλό παράδειγμα είναι αυτό που έχουμε συνηθίσει να αποκαλούμε ρομπότ. Ετυμολογικά η λέξη ρομπότ προέρχεται από τη σλαβική και το χρησιμοποίησε για πρώτη φορά ο Πολωνός Carl Cjarek. Η λέξη σήμαινε «εργασία». Μια έτερη, παρόμοιας φύσης λέξη, αν και λιγότερο γνωστή, είναι το «ζωόματο». Αμφότερες οι εκφράσεις υποδηλώνουν πολλά πράγματα: δημιουργήματα του ανθρώπου τα οποία ανάλογα προς τη χρησιμοποίησή τους γίνονται, ζημιογόνα, δημιουργικά, καταστροφικά. Το μαχαίρι για παράδειγμα είναι χρήσιμο όργανο όταν μ’αυτό κόβει κανείς το ψωμί, ταυτόχρονα μεταβάλλεται σε φονικό όργανο. Έτσι και τα ρομπότ είναι ωφέλιμα, μας απαλλάσσουν από πολλές εργασίες, ταυτόχρονα όμως μας οδηγούν στην νωθρότητα, εξασθενίζουν όμως αυτό που θα αποκαλούσαμε δημιουργική ισχύ.

Τα αντικείμενα στα οποία έχουμε αναφερθεί εξυπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς. Για παράδειγμα, το βιβλίο, το ραδιόφωνο, η τηλεόραση μεταφέρουν το στοχασμό. Τα πυροβόλα όπλα, η ατομική βόμβα, τα τηλεκατευθυνόμενα βλήματα μεταφέρουν τον όλεθρο και την καταστροφή. Το πρόβλημα όμως έχει και μια άλλη σύμφυτη πτυχή: το βιβλίο όταν τυπωθεί κυκλοφορεί και περιέρχεται στα χέρια κάθε ανθρώπου ενώ η ζωή του επεκτείνεται στην αιωνιότητα. Να λοιπόν γιατί τα ρομπότ, από αυτήν την πλευρά διαθέτουν μια αθανασία. Ακόμη διαθέτουν και την ευχέρεια της «επ» άπειρον αναπαραγωγής τους.

Τι είναι όμως δημιουργικότητα; Την αξία αυτής της ανεκτίμητης ιδιότητας, του μοναδικού και εκπληκτικού προσόντος που διαθέτουμε έμφυτου, που μας έχει δωρίσει δηλαδή η φύση, δεν έχουμε κατορθώσει μέχρι σήμερα να την εννοήσουμε. Έχει πολύ ορθά λεχθεί πως αν ξοδεύαμε στην μελέτη και διερεύνηση της δημιουργικότητας, το ένα χιλιοστό του κόπου που έχουμε δαπανήσει για την επιβολή μας πάνω στην ύλη και στην τελειοποίησή των μηχανών, τότε θα βρισκόμασταν στα ίχνη ενός νέου, ανώτερου πολιτισμού.

Πηγή: Eισαγωγή στην Κοινωνιομετρία – Νεοκλής Σαρρής