Παραμέληση ηλικιωμένου

 

Η πιο συνηθισμένη μορφή κακοποίησης ηλικιωμένου είναι αυτή της παραμέλησης, δηλαδή της αποτυχίας όποιου τον φροντίζει να παρέχει τη βασική φροντίδα σε περίπτωση ασθένειας καθώς και τα αγαθά και τις απαραίτητες υπηρεσίες για να αποφευχθεί η σωματική βλάβη ή η συναισθηματική δυσφορία του ηλικιωμένου. Ένας άλλος αποδεκτός ορισμός είναι η άρνηση ή η αποτυχία της πραγματοποίηση όλων των υποχρεώσεων ενός ανθρώπου απέναντι σε ένα άτομο τρίτης ηλικίας.

Η παραμέληση αυτή μπορεί να είναι ενεργητική ή παθητική. Όταν αυτός που έχει αναλάβει την φροντίδα του ηλικιωμένου εκουσίως δεν εκπληρώνει τις υποχρεώνει του τότε έχουμε την περίπτωση ενεργητικής παραμέλησης. Στην παθητική παραμέληση η αποτυχία είναι ακούσια. Περιπτώσεις παθητικής παραμέλησης συμβαίνουν όταν όποιος έχει αναλάβει τη φροντίδα δεν είναι ενημερωμένος ή όταν ερμηνεύει λαθεμένα τα σημεία ή τα συμπτώματα που παρουσιάζει ο ηλικιωμένος. Μια σωστή πραγματογνωμοσύνη μπορεί να αποκαλύψει όχι μόνο περιπτώσεις κακώσεων από σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση αλλά επίσης περιπτώσεις παθητικής ή ενεργητικής παραμέλησης.

Τα ευρήματα στην παραμέληση μπορεί να σχετίζονται με διαταραχές της σίτισης (έως και ασιτίας), αφυδάτωση, φτωχή υγιεινή και παρατεταμένη κατάκλιση. Πιθανός υποσιτισμός υπάρχει σε περιπτώσεις μειωμένης μάζας σώματος, μείωσης μυϊκής μάζας (σαρκοπενίας), επαναλαμβανόμενων λοιμώξεων, μειωμένων ολικών πρωτεϊνών, μειωμένης αλβουμίνης και μειωμένων επιπέδων σιδήρου. Τα χαμηλά επίπεδα υποσιτισμού τα επίπεδα χοληστερόλης είναι μικρότερα του 160mg/dl. Δεν υπάρχουν πίνακες με κατάλληλη σχέση βάρους – ύψους στους ηλικιωμένους, αλλά ένας δείκτης μάζας σώματος μικρότερος του 21kg/m2 είναι ανησυχητικός. Επιπλέον σε περιπτώσεις απώλειας βάρους πιθανόν να συνυπάρχει και αναιμία συνεπεία υποσιτισμού.

Η αφυδάτωση είναι ένα επιπλέον πρόβλημα για τους ηλικιωμένους. Όποιος φροντίζει τον ηλικιωμένο πρέπει να παρακολουθεί την ενυδάτωσή του, ειδικά όταν αυτός έχει περιορισμένες κινητικές ικανότητες. Θα πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη ότι το αίσθημα της δίψας και η νεφρική λειτουργία στους ηλικιωμένους μειώνεται και μπορεί να προδιαθέσει σε αφυδάτωση. Σε περίπτωση αφυδάτωσης κατά την εξέταση διαπιστώνονται ξηροί βλεννογόνοι, «βυθισμένα μάτια» και μειωμένη σπαργή του δέρματος. Ο καρδιακός ρυθμός είναι αυξημένος και η αρτηριακή πίεση χαμηλή. Επίσης διαπιστώνεται δυσκοιλιότητα. Οι ηλεκτρολύτες παρουσιάζουν μεταβολές από τις φυσιολογικές τιμές και τα επίπεδα αιματοκρίτη είναι υψηλά.

Τα έλκη κατακλίσεως είναι σύνηθες εύρημα σε περιπτώσεις παραμέλημα. Κατακλίσεις σε μη αναμενόμενες περιοχές του σώματος μπορεί να σημαίνουν μη συνηθισμένη στάση ή σωματικό περιορισμό για παραπεταμένο χρονικό διάστημα. Για παράδειγμα, ένα έλκος που έχει προκληθεί από το δέσιμο των ποδιών ή από βραχίονα πιεσμένο προς το θώρακα.

Η φτωχή υγιεινή, όπως και η κατάκλιση σε ούρα και κόπρανα επιταχύνει τις συχνές δερματικές λοιμώξεις. Οι ηλικιωμένοι έχουν μειωμένη λειτουργία των σφιγκτήρων με αποτέλεσμα μερική ή ολική ακράτεια ούρων και κοπράνων. Εκτός από αυτές τις μεταβολές, διάφορες ψυχιατρικές διαταραχές, άνοιες, αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια και μειωμένη κινητικότητα μπορούν να επηρεάσουν την ούρηση.

Ιατρική παραμέληση υπάρχει όταν αυτός που φροντίζει το άτομο τρίτης ηλικίας δεν επιδιώκει την ιατρική θεραπεία, καθυστερεί τη χορήγηση της ή δεν την χορηγεί καθόλου ή τέλος δεν ενδιαφέρεται για ειδική αγωγή που πιθανόν να χρειάζεται να ακολουθήσει ο ηλικιωμένος (πχ, ειδική δίαιτα, χορήγηση ινσουλίνης). Οι ασθενείς μπορεί να παρουσιάσουν επιδείνωση μιας χρόνιας οργανικής νόσου, επειδή αυτός που έχει αναλάβει την φροντίδα πιθανόν να μην θέλει να ξοδέψει αυτό το χρηματικό ποσό σε φάρμακα, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις το φάρμακο δεν χορηγείται στον ηλικιωμένο γιατί αυτός που τον φροντίζει θέλει να το χρησιμοποιήσει για τον εαυτό του. Πολύ συχνά λόγω της ηλικίας του ατόμου και της ασθένειας που έπασχε, ο θάνατος αποδίδεται στη φυσιολογική πρόοδο αυτής της ασθένειας.

 

Ορέστης Γιωτάκος