Ψυχαναγκαστική προσωπικότητα

 

Η τελειομανία, η ανάγκη για τάξη, για έλεγχο και η προσήλωση στη λεπτομέρεια είναι χαρακτηριστικά της προσωπικότητας που μπορούν να γίνουν κινητήρια δύναμη για την παραγωγική εργασία, τη δημιουργικότητα στην τέχνη, την επιτυχία. Ωστόσο σε ορισμένους ανθρώπους τα στοιχεία αυτά γίνονται εχθρός του ίδιου του εαυτού τους. Εγκλωβισμένοι καθώς είναι σε μια προσωπικότητα άκαμπτη, η τελειομανία καθίσταται μοναδικός στόχος ζωής σε βάρος της ποιότητας της χαράς, της δυνατότητας δημιουργίας ολοκληρωμένων σχέσεων που διέπονται από την ελευθερία της έκφρασης και της επιθυμίας. Η προσήλωση στη λεπτομέρεια εις βάρος της ουσίας και οι υψηλοί στόχοι που διαμορφώνουν την συμπεριφορά καθιστούν την ολοκλήρωση ενός στόχου μια σχεδόν αδύνατη υπόθεση. Τα ψυχαναγκαστικά άτομα είναι υπερβολικά ηθικά και έχουν ισχυρές και άκαμπτες αξίες, έντονη ευσυνειδησία και ισχυρογνωμοσύνη. Βασικός τους εχθρός είναι η υποταγή στον έλεγχο των άλλων. Εργάζονται υπερβολικά εις βάρος της προσωπικής τους ζωής και του ελεύθερου χρόνου τους. Βλέπουν τον κόσμο ως «άσπρο ή μαύρο». Η όποια αλλαγή στις συνηθειές τους τους απειλεί. Κρατούν τα παλιά αντικείμενα και δυσκολεύονται να τα αποχωριστούν ακόμα κι αν αυτά δεν έχουν πλέον καμιά αξία για τους ίδιους.

Ο ψυχαναγκασμός με την τάξη και την οργάνωση κάνει το άτομο να στερείται την ευελιξία, τον αυθορμητισμό και την αίσθηση αποτελεσματικότητας στην καθημερινή του ζωή. Οι σχέσεις του υποφέρουν λίγο λόγω της υπερβολικής ακαμψίας και της αυστηρότητάς του. Καταλήγει να νιώθει αλλά και να είναι μόνο μέσα στο σύστημα των κανόνων συμπεριφοράς του, οι οποιοι μοιραίοι αποβαίνουν αναποτελεσματικοί. Στην ψυχοθεραπεία τα ψυχαναγκαστικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του ασθενή αναπόφευκτα επισκιάζουν την σχέση του με τον ψυχοθεραπευτή του. Ο ψυχαναγκαστικός ασθενής συνήθως προσπαθεί να ελέγξει το θεραπευτή του και τη θεραπευτική διαδικασία. Τρομάζει στην ιδέα να αλλάξει, ακόμα κι όταν αυτό είναι προς όφελός του, ενώ αποφεύγει κάθε επαφή με το συναίσθημά του. Συνήθως είναι ο πιο υπάκουος ασθενής, πάντα στην ώρα του και απόλυτα τυπικός στις υποχρεώσεις του απέναντι στη θεραπεία. Σημαντικοί θεραπευτικοί στόχοι είναι στην ενίσχυση της επαφής του ψυχαναγκαστικού ατόμου με το συναίσθημα, η μείωση της ανάγκης του για έλεγχο, η προσπάθεια για μια πιο ευέλικτη διεργασία της σκέψης και το σταδιακό χάραγμα μιας πιο ελεύθερης και απρόβλεπτης ζωής.

 

Μιλώντας για εμάς και τα προβλήματά μας- Μυρσίνη Κωστοπούλου