ΤΟ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ, ΡΕΚΟΡ ΚΑΙ ΣΥΜΦΟΡΕΣ α’ μέρος

Το πετρέλαιο, μαζί με το φυσικό αέριο, είναι το καύσιμο που θέτει σε κίνηση το σύγχρονο κόσμο, μια πρώτη ύλη σε αύξουσας σπουδαιότητας για τη χημική βιομηχανία κι ένα στοιχείο πρωταρχικής στρατηγικής σημασίας για τη στρατιωτική δραστηριότητα. Κανένας μαγνήτης δεν τραβά τόσο πολύ, όσο «ο μαύρος χρυσός», τα ξένα κεφάλαια και δεν υπάρχει καμιά άλλη πηγή ικανή να εξασφαλίσει τόσο μυθικά κέρδη. Το πετρέλαιο είναι ο πλέον μονοπωλούμενος πλούτος μέσα σ’ ολόκληρο το καπιταλιστικό σύστημα. Σε παγκόσμια κλίμακα, δεν υπάρχει πολιτική εξουσία που να μην επηρεάζεται άμεσα από τις μεγάλες εταιρείες πετρελαίου. Η Στάνταρ Όιλ και η Σελ ανεβοκατεβάζουν βασιλιάδες και προέδρους, χρηματοδοτούν ανακτορικές συνωμοσίες και πραξικοπήματα, διαθέτουν ολόκληρες ποσότητες στρατηγών, υπουργών και Τζέημς Μποντ, και αποφασίζουν είτε για πόλεμο είτε για ειρήνη σε όλες τις ηπείρους και σε όλες τις γλώσσες. Η Στάνταρ Όιλ Κόμπανυ του Νιού Κόμπανυ είναι η πιο ισχυρή βιομηχανική εταιρεία του καπιταλιστικού κόσμου και την ακολουθεί σ’ ελάχιστη απόσταση η Ρόγιαλ Ντατς Σελ, εκτός των ΗΠΑ. Οι θυγατρικές πουλάνε το αργό πετρέλαιο στα διυλιστήρια του τραστ, τα οποία το ξεπουλάνε «εξευγενισμένα» στα υποκαταστήματα διανομής: σ’ ολόκληρη τη διάρκεια του κύκλου του, το αίμα δεν βγαίνει απ’ τον κυκλοφοριακό μηχανισμό του καρτέλ, το οποίο διαθέτει επιπλέον τους πετρελαιοπαραγωγούς και το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαϊκού στόλου. Οι εταιρείες αυτές ελέγχουν τις τιμές, σε παγκόσμια κλίμακα, για να μειώνουν τους δασμούς και ν’ αυξάνουν τα έσοδα: το ακατέργαστο πετρέλαιο αυξάνει πάντα λιγότερο από το ραφιναρισμένο.

Συμβαίνει με το πετρέλαιο ότι συμβαίνει και με τον καφέ, ή το κρέας: οι πλούσιες χώρες κερδίζουν πολύ περισσότερα καταλώνοντας- το απ’ όσο οι φτωχές για να το παράγουν. Η διαφορά είναι δέκα προς ένα: από τα έντεκα δολάρια που κοστίζουν τα παράγωγα ενός βαρελιού πετρελαίου, που προέρχεται από το σύνολο δασμών και εξόδων άντλησης, ενώ οι ανεπτυγμένες χώρες, όπου βρίσκονται οι μητρικοί οίκοι, εγγίζουν τα δέκα δολάρια, που αντιπροσωπεύουν το ολικό ποσό των φόρων τους και των τελωνειακών τους τιμολογίων- οχτώ φορές ανώτερα απ’ τους δασμούς των χωρών παραγωγής – από τα έξοδα και τα κέρδη που δημιουργούνται απ’ τη μεταφορά, το ραφινάρισμα και τη διανομή τα οποία μονοπωλούν οι μεγάλες επιχειρήσεις.

Το πετρέλαιο των ΗΠΑ φτάνει σε υψηλή τιμή και οι μισθοί των εργατών της είναι σχετικώς ανεβασμένοι, μα η τιμή του πετρελαίου της Βενεζουέλας  και της Μέσης Ανατολής έπεφτε αδιάκοπα απ’ το 1957 κι ολόκληρη τη δεκαετία του 60. Τη στιγμή που γράφω αυτές τις γραμμές Δεκέμβριος του 1970, η τιμή του έχει πέσει στο ένα δολλάριο ογδόντα έξι σεντς. Η κυβέρνηση του Ραφαέλ Καλντέρα αναγγέλλει ότι θα σταθεροποιήσει ετεροβαρώς μια τιμή πολύ ανώτερη, αλλά η νέα ταρίφα δε θα φτάσει, κατά κανένα τρόπο- παρά τα νούμερα που προεξοφλούν οι σχολιαστές και παρά το σκάνδαλο που νιώθεις να κυοφορείται – τη στάθμη του 1957. Οι ΗΠΑ είναι, ταυτόχρονα, ο κυριότερος παραγωγός και ο κυριότερος εισαγωγέας του κόσμου. Όταν το μεγαλύτερο μέρος του αργού πετρελαίου, που πουλούσαν οι εταιρείες, προέρχονταν απ’ το υπέδαφος της βόρειας Αμερικής, η τιμή του παρέμενε υψηλή. Στη διάρκεια όμως του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, οι ΗΠΑ μεταμορφώθηκαν σε εισαγωγέα και το καρτέλ άρχισε να εφαρμόζει μια νέα πολιτική των τιμών: οι τιμές έπεφταν συστηματικά. Παράξενη αναστροφή των «νόμων της αγοράς»: η τιμή του πετρελαίου κατρακυλά ενώ η παγκόσμια ζήτηση δεν παύει να αυξάνεται, όσο πληθαίνουν τα εργοστάσια, τα αυτοκίνητα και τα κέντρα παραγωγής ενέργειας.Άλλο παράδοξο: η τιμή του πετρελαίου πέφτει μα οι τιμές των καυσίμων που πληρώνουν οι καταναλωτές ανεβαίνουν σε όλες τις χώρες. Υπάρχει μια υπέρμετρη δυσαναλογία ανάμεσα στην τιμή του αργού πετρελαίου και στις τιμές των παραγωγών. Ολόκληρη αυτή η αλυσίδα δε χρειάζεται να καταφύγουμε σε καμιά μεταφυσική ερμηνεία για να δικαιολογήσουμε το μηχανισμό της. Απλούστατα το εμπόριο του πετρελαίου μέσα στον καπιταλιστικό κόσμο βρίσκεται, όπως είδαμε, στα χέρια ενός πανίσχυρου καρτέλ. Το καρτέλ αυτό είδε το φως της μέρας στα 1928, μέσα σε ένα πύργο βορεινά της Σκωτίας πνιγμένο στην ομίχλη, όταν η Στάνταρ Όιλ του Νιού Τζέρσεϋ, η Σελ και η Αγγλο-Ιράνιαν, που έχει μετανομαστεί σήμερα Μπρίτις Πετρόλεουμ, συμφώνησαν να μοιραστούν μεταξύ τους τον πλανήτη. Η Στάνταρ της Νέας Υόρκης και η Στάνταρ της Καλιφόρνιας, η Γκολφ και η Τεξόκο ενσωματόθηκαν εν συνεχεία στο διοικητικό πυρήνα του καρτέλ. Η Στάνταρ Όιλ που ιδρύθηκε απ’ τον Ροκφέλλερ στα 1870, διαιρέθηκε σε τριανταπέντε ομάδες στα 1911, σε εφαρμογή του νόμου Σέρμαν ενάντια στα Τράστ.Η μεγάλη αδελφή της πολυάριθμης οικογένειας που λέγεται Στάνταρντ είναι, αυτή τη στιγμή, η εταιρεία του Νιού Τζέρσεϋ. Οι πωλήσεις της, αν προστεθούν στις πωλήσεις της Στάνταρ της Νέας Υόρκης και της Καλιφόρνιας, αντιπροσωπεύουν το μισό των πωλήσεων του καρτέλ. Οι εταιρείες πετρελαίου του συγκροτήματος Ροκφέλλερ είναι τόσο σημαντικές, ώστε όλες μαζί φτάνουν συνολικά στο ένα τρίτο των κερδών που αντλούν από ολόκληρο τον κόσμο οι επιχειρήσεις κάθε είδους της βόρειας Αμερικής. Η Τζέρσεϋ, χαρακτηριστική πολυεθνική, αντλεί τα βασικά της κέρδη εκτός των συνόρων. Η λατινική Αμερική της αποφέρει περισσότερα απ’ όσο οι ΗΠΑ κι ο Καναδάς μαζί: στα νότια του Ρίο Μπράβο, τα κέρδη της είναι τέσσερις φορές ψηλότερα. Οι θυγατρικές της Βενεζουέλας παρήγαγαν, στα 1957, παραπάνω από το μισό των κερδών που εισπράττονταν σ’ όλες τις χώρες από τη Στάνταρ Όιλ του Νιου Τζέρσευ. Την ίδια εκείνη χρονιά οι θυγατρικές της Βενεζουέλας προσπόρισαν στη Σελ το μισό των κερδών της σ’ ολόκληρο τον κόσμο.

Οι πολυεθνικές αυτές δεν ανήκουν στο πλήθος των εθνών όπου ασκούν τις δραστηριότητές τους: είναι απλούστατα πολυεθνικές στο βαθμό όπου, από τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, απομυζούν μεγάλες ποσότητες πετρελαίου και δολαρίων προς τα κέντρα εξουσίας του καπιταλιστικού συστήματος. Δεν έχουν ανάγκη να εξάγουν κεφάλαια για να χρηματοδοτήσουν την επέκταση και εξάπλωση του εμπορίου του. Τα κέρδη που σφετερίζονται από τις φτωχές χώρες, όχι μόνο πηγαίνουν κατευθείαν στις κάποιες πόλεις όταν διαμένουν οι κυριότεροι μέτοχοί τους, αλλά και επανανενδύονται εν μέρει για να ενισχύσουν και να επεκτείνουν το παγκόσμιο δίκτυο των επιχειρήσεων. Η δομή του καρτέλ επιβάλλει την «κατάσχεση» σε ορισμένες χώρες και την ένταξη στις κυβερνήσεις τους. Το πετρέλαιο ενσωματώνει προέδρους και δικτάτορες και επιτείνει τις δομικές παραμορφώνεις των κοινωνιών τις οποίες θέτει στην υπηρεσία του. Τα τραστ είναι αυτά που αποφασίζουν και τραβούν γραμμές με κιμωλία πάνω στον παγκόσμιο χάρτη ορίζοντας τις περιοχές εκμετάλλευσης και τις ζώνες αποθεμάτων. Αυτά καθορίζουν τις τιμές που πρέπει να ζητούν οι παραγωγοί και να πληρώνουν οι καταναλωτές. Το πετρέλαιο, ο φυσικός πλούτος της Βενεζουέλας και άλλων χωρών της λατινικής Αμερικής, πηγή οργανωμένων επιθέσεων κι οργανωμένης λεηλασίας, έχει γίνει το κύριο όργανο της πολιτικής τους δουλείας και του κοινωνικούς τους εξευτελισμού. Πρόκειται για μια ατέλειωτη ιστορία από ρεκόρ και συμφορές από αίσχη και προκλήσεις.

Πηγή:Eντουάρντο Γκαλεάνο – Οι ανοιχτές φλέβες της Λατινικής Αμερικής