Τα προβλήματα που δημιούργησε ο Stekel στον Φρόυντ ήταν εντελώς διαφορετικής φύσης από εκείνα που προξένησε ο Adler. O Stekel δεν θύμιζε σε τίποτε τον βαρύ Adler και όχι μόνο δεν ήταν αποκλειστικά αφοσιωμένος στη θεωρία, αλλά ελάχιστο ενδιαφέρον είχε γι’ αυτήν. Πάνω απ’ όλα ήταν πρακτικός και εμπειρικός, αλλά η μεγαλύτερη διαφορά μεταξύ αυτού και του Adler ήταν ότι είχε άμεση σχέση στο ασυνείδητο, ενώ ο Adler είχε τόση λίγη που σύντομα κατέληξε να δυσπιστεί απέναντι στην υπαρξή του.

Σχετική εικόνα

Ο Stekel ήταν ένας φυσικά προικισμένος ψυχολόγος με ένα ασυνήθιστο χάρισμα να ανιχνεύει απωθημένο υλικό, και οι συνεισφορές του στις γνώσεις μας για τον συμβολισμό, έναν τομέα στον οποίο είχε περισσότερη διαισθητική ιδιοφυϊα απ’ ότι ο Φρόυντ, ήσαν πολύτιμες στα πρώιμα στάδια της ψυχανάλυσης. Ο Φρόυντ το παραδέχτηκε αυτό ανοιχτά. Είπε ότι είχε συχνά προβάλει αντιρρήσεις στην ερμηνεία ενός δεδομένου συμβόλου από τον Stekel, αλλά στη συνέχεια μετά από περαιτέρω μελέτη ανακάλυπτε ότι ο Stekel είχε δίκιο εξ αρχής. Δυστυχώς τα χαρίσματα αυτά πήγαιναν μαζί με μιαν ασυνήθιστη ανικανότητα κρίσεως. Ο Stekel δεν είχε διόλου κριτικές ικανότητες και μόλις αποδεσμευόταν από την όση πειθαρχία επέβαλλε η κοινή εργασία με συναδέλφους, η διαίσθησή του εκφυλιζόταν σε αχαλίνωτες εικασίες. Κάποιες από αυτές μπορεί ενδεχομένως να ήσαν διεισδυτικές, πολλές εμφανώς δεν ήταν και σε καμία περίπτωση δεν μπορούσες να βασιστείς. Την άνοιξη του 1911 δημοσίευσε ένα μεγάλο βιβλίο για τα όνειρα. Περιείχε πολλές καλές και λαμπρές ιδέες, αλλά και πολλές συγκεχυμένες. Ο Φρόυντ το βρήκε «ταπεινωτικό για μας παρ’ όλες τις νέες συνεισφορές του». Η αλήθεια είναι ότι ο Stekel που έγραφε με ευχέρεια, αν όχι απρόσεχτα, ήταν γεννημένος δημοσιογράφος με την μειωτική έννοια της λέξης, κάποιος για τον οποίο η εντύπωση που προκαλούσε ήταν πολύ σημαντικότερη από τις αλήθειες που μετέδιδε και όντως έβγαζε εν μέρει το ψωμί του γράφοντας τακτικά επιφυλλίδες στον τοπικό τύπο.

Ο Stekel ήταν κατά βάθος, όπως παραδέχτηκε ο Φρόυντ, ένας πέρα για πέρα καλός άνθρωπος, και όπως μπορώ να επιβεβαιώσω, ένας πολύ καλός σύντροφος. Αντίθετα από τον Adler ήταν πάντα χαρούμενος, έξω καρδιά και πάντα διασκεδαστικός. Ο Φρόυντ είπε γι’ αυτόν κάποτε στον Hitschmann: «Είναι μονάχα ένας σαλπιγκτής, αλλά παρόλα αυτά εγώ τον συμπαθώ».

Ο Stekel ωστόσο, είχε ένα σοβαρό ελάττωμα στον χαρακτήρα που τον έκανε ακατάλληλο για εργασία σ’ έναν ακαδημαϊκό τομέα: δεν είχε καθόλου επιστημονική συνείδηση. Έτσι κανείς δεν έδινε πολλή πίστη στις εμπειρίες που ανέφερε. Είχε το χούι λόγου χάριν, ν’ ανοίγει τη συζήτηση όποιο κι αν τύχαινε να είναι το θέμα της ημέρας, με την παρατήρηση, «Μόλις σήμερα το πρωί είδα μια τέτοια περίπτωση», έτσι που έγινε παροιμιώδης ο «ασθενής της Τετάρτης» του Stekel.

Όταν κάποτε ρωτήθηκε πως μπορούσε να αποδείξει την αλήθεια κάποιου ισχυρισμού του που είχε ξαφνιάσει, διακήρυξε: «Εγώ βρίσκομαι εδώ για να ανακαλύπτω πράγματα, άλλοι άμα θέλουνε μπορούνε να τα αποδείξουν».

Σε μια εργασία που έγραψε για την ψυχολογική σημασία που έχουν για τους ανθρώπους τα επώνυμά τους και στην επιλογή σταδιοδρομίας και σε άλλα ενδιαφέροντα, παρέθεσε μια σειρά ασθενών τα ονόματα των οποίων είχαν επηρεάσει βαθιά τη ζωή τους. Όταν ο Φρόυντ τον ρώτησε πως μπόρεσε να δημοσιεύσει τα ονόματα τόσο πολλών ασθενών του, απάντησε με ένα καθησυχαστικό χαμόγελο. «Τα σκαρφίστηκα όλα μόνος μου» γεγονός που μείωνε τρόπο τινά την αποδεικτική αξία του υλικού. Ο Φρόυντ αρνήθηκε να την αφήσει να δημοσιευτεί στο zentralblatt και ο Stekel αναγκάστηκε να την δημοσιεύσει αλλού.

Ίσως αυτό που ενοχλούσε περισσότερο τον Φρόυντ ήταν μια συνήθεια που είχε ο Stekel να παραθέτει στις συνεδριάσεις της Εταιρείας επεισόδια και ροπές από την ίδια του τη ζωή, πράγματα που ο Φρόυντ γνώριζε από την προηγούμενη ανάλυση που του είχε κάνει ότι ήσαν αναληθή, και έπειτα να κοιτάζει αψήφιστα τον Φρόυντ σαν να τον προκαλούσε να παρεκκλίνει από την επαγγελματική διακριτικότητα διαψεύδοντάς τον.

Ρώτησα κάποτε τον Φρόυντ αν θεωρούσε ότι ένα «ιδεώδες του Εγώ» αποτελούσε καθολικό γνώρισμα και απάντησε μ’ ένα αμήχανο χαμόγελο: «Πιστεύεται ότι ο Stekel διαθέτει ένα ιδεώδες του Εγώ;»

Αυτό όμως που επέφερε τη ρήξη ήταν μάλλον έμμεσο. Συνέβαινε για κάποιον λόγο ο Stekel και ο Tausk να αλληλομισούνται και στην τελευταία συνεδρίαση της περιόδου 1911-1912 υπήρξε μια πολύ άσχημη σκηνή μεταξύ τους. Ο Φρόυντ τώρα, εκτιμούσε πολύ τις ικανότητες του Tausk αν και κάποτε τον είχε αποκαλέσει «άγριο θηρίο», κι εκείνη ακριβώς τη στιγμή τον χρειαζόταν για να έχει υπό την επιβλεψή του το τμήμα βιβλιοκριτικής του Zemtralblatt που είχε οικτρά παραμεληθεί.

Ο Stekel σήκωσε αμέσως εξέγερση και δήλωσε ότι δεν θα επέτρεπε ούτε μια αράδα από την πένα του Tausk να εμφανιστεί στο δικό του Zemtralblatt. Ο Φρόυντ του υπενθύμισε ότι ήταν το επίσημο όργανο της Διεθνούς Εταιρείας και ότι παρόμοιες προσωπικές αξιώσεις ήταν άτοπες. Ο Stekel όμως είχε καβαλήσει το καλάμι και δεν έκανε πίσω. Η επιτυχία του στον τομέα του συμβολισμού τον είχε κάνει να αισθάνεται ότι είχε ξεπεράσει τον Φρόυντ. Αρεσκόταν να εκφράζει την αποτίμηση αυτή του εαυτού του μισο- σεμνά λέγοντας πως ένας νάνος στον ώμο ενός γίγαντα μπορεί να δει μακρύτερα από τον ίδιο τον γίγαντα. Όταν ο Φρόυντ το άκουσε, σχολίασε βλοσυρός και αγριεμένος: «Αυτό μπορεί να είναι αλήθεια, αλλά μια ψείρα στο κεφάλι ενός αστρονόμου δεν το μπορεί».

Ο Φρόυντ έγραψε στον Bergmann, τον εκδότη, ζητώντας να αλλάξει ο διευθυντής σύνταξης. Έγραψε όμως κι ο Stekel, και ο αμήχανος εκδότης απάντησε ότι τα πράγματα θα έπρεπε να παραμείνουν όπως ήσαν μέχρι τέλος του παρόντος τόμου, στη συνέχεια δε, είχε την πρόθεση δε να διακόψει εντελώς την έκδοση του περιοδικού. Εν τω μεταξύ στη συνεδρίαση της 6ης Νοεμβρίου ανακοινώθηκε η παραίτηση του Stekel από την Εταιρεία της Βιέννης.

Γράφοντας στον Abraham o Φρόυντ είπε: «Χαίρομαι τόσο που ο Stekel τραβάει τώρα τον δικό του δρόμο. Δεν μπορείτε να φανταστείτε πόσο υπέφερα από το κοπιαστικό έργο να πρέπει να υπερασπίζομαι απέναντι σ’ όλο τον κόσμο. Είναι ανυπόφορος άνθρωπος». Πολλά χρόνια αργότερα ο Φρόυντ αναφέρθηκε σ’ αυτόν σ’ ένα γράμμα ως μια περίπτωση «ηθικής παραφροσύνης».